Yasal Faiz ve Ticari Temerrüt Faizi Hesaplama

Yasal faiz hesaplama işlemleri; 3095 sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca para borçlarında borçlunun temerrüde düştüğü tarihten tahsilat gününe kadar geçen süre için alacaklının talep edebileceği yasal faiz, ticari temerrüt (avans) faizi ve gecikme tazminatı tutarlarını gün bazında belirlemeyi sağlar.

Yasal Faiz Hesaplama ve 3095 Sayılı Kanun Esasları

Para borçlarının ifasında borçlunun temerrüde düşmesi halinde alacaklının uğradığı zararın asgari karşılığı olarak temerrüt faizi talep etme hakkı doğar. Türk hukukunda faiz oranları, borç ilişkisinin adi (tüketici, kira, şahsi borçlar) veya ticari nitelikte olmasına göre iki temel hukuki rejim altında düzenlenmiştir.

1. Yasal (Kanuni) Faiz Oranı ve Uygulama Alanı

3095 sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1 uyarınca; borç ilişkisinde faiz oranı sözleşmeyle belirlenmemişse kanuni faiz oranı uygulanır. 1 Ocak 2006 tarihinden 31 Mayıs 2024 tarihine kadar yıllık %9 olarak uygulanan kanuni faiz oranı, Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Haziran 2024 tarihinden itibaren yıllık %24 olarak yürürlüğe girmiştir.

• Adi Borç İlişkileri: Taraflardan her ikisinin de tacir olmadığı veya işin ticari işletmeyle doğrudan ilgili bulunmadığı kira alacakları, haksız fiilden doğan tazminatlar ve tüketici uyuşmazlıklarında yasal faiz hesaplama formülü geçerlidir.
• Dönemsel Değişim Kuralı: Uzun süreli davalarda veya icra takiplerinde faiz tek bir oran üzerinden geriye yürütülmez; alacağın işlediği tarihte yürürlükte bulunan oranlar dönem dönem ayrı ayrı hesaplanır.

2. Ticari Temerrüt (Avans) Faizi (3095 s.K. m.2/2)

Türk Ticaret Kanunu m. 19 uyarınca bir taraf için ticari iş niteliğindeki sözleşmelerde, alacaklı taraf sözleşmede özel bir faiz oranı kararlaştırılmamış olsa dahi T.C. Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans kredilerine uyguladığı faiz oranını (avans faizi) talep edebilir. Ticari temerrüt faizi doğrudan uygulanmaz; dava dilekçesinde veya icra takip talebinde "avans faizi" veya "ticari temerrüt faizi" şeklinde açıkça talep edilmiş olması şarttır.

3. Basit Faiz Usulü ve Bileşik Faiz (Faize Faiz Yürütme) Yasağı

3095 sayılı Kanun m. 3 ve Türk Borçlar Kanunu m. 121/son gereğince kural olarak faize faiz yürütülemez (bileşik faiz yasağı). İcra takibine konu edilen işlemiş faiz tutarına takip tarihinden itibaren yeniden faiz işletilemez; takip sonrası faiz yalnızca asıl alacak (ana para) üzerinden yürütülür. Bu kuralın istisnası TTK m. 8 uyarınca tacirler arasında cari hesap sözleşmelerinde ve kambiyo senetlerine özgü kanuni şartlarda geçerlidir.

Örnek Senaryo ile Yasal Faiz Hesaplama Uygulaması

Somut bir örnek üzerinden açıklamak gerekirse; 100.000 TL tutarındaki bir adi alacak için borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren 180 gün geçtiği ve yasal faiz oranının yıllık %24 olduğu varsayımında hesaplama şu şekilde yapılır:

• Günlük Faiz Tutarı: (100.000 TL × 24) ÷ 36.500 = 65,75 TL
• 180 Günlük Toplam Yasal Faiz: 65,75 TL × 180 = 11.835,61 TL
• Tahsil Edilecek Genel Toplam: 100.000 TL + 11.835,61 TL = 111.835,61 TL

Yasal Faiz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Temerrüt faizi ne zaman işlemeye başlar?
Borç için belirli bir vade kararlaştırılmışsa vadenin dolmasıyla, belirli bir vade yoksa alacaklının borçluya noter veya iadeli taahhütlü mektupla göndereceği temerrüt ihtarnamesinin tebliğ edilmesiyle faiz işlemeye başlar.

Kira alacaklarında hangi faiz türü talep edilir?
Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinden kaynaklanan kira bedeli ve aidat alacaklarında, sözleşmede aksine geçerli bir hüküm bulunmadıkça yıllık %24 yasal faiz oranı uygulanır.